बोधगया महाविहार मुक्तीसाठी दिल्लीत एल्गार; जंतर-मंतरवर हजारो बौद्ध अनुयायांचे महाआंदोलन
विशेष प्रतिनिधी, नवी दिल्ली
दिनांक: १२ फेब्रुवारी २०२६
नवी दिल्ली: “बुद्धाची भूमी बौद्धांच्याच ताब्यात द्या,” अशा गगनभेदी घोषणांनी आज देशाची राजधानी दिल्ली दणाणून गेली. बिहारमधील बोधगया येथील जागतिक वारसा असलेल्या महाबोधी महाविहाराचे व्यवस्थापन पूर्णपणे बौद्ध समुदायाकडे सोपवण्यात यावे, या प्रमुख मागणीसाठी आज जंतर-मंतर येथे ‘महाबोधी महाविहार मुक्ती आंदोलना’चे भव्य आयोजन करण्यात आले आहे. या आंदोलनामुळे केंद्र सरकारवर ‘बोधगया टेंपल ॲक्ट १९४९’ रद्द करण्यासाठी मोठा दबाव निर्माण झाला आहे.
मुख्य मागणी: ७७ वर्षांचा अन्याय दूर करा
आंदोलकांचा मुख्य रोख १९४९ च्या ‘बोधगया टेंपल ॲक्ट’ (BT Act) वर आहे. या कायद्यानुसार, महाविहाराच्या व्यवस्थापन समितीमध्ये हिंदू आणि बौद्ध अशा दोन्ही धर्माच्या सदस्यांचा समावेश असतो. तसेच, गया जिल्ह्याचे जिल्हा दंडाधिकारी (DM) हे या समितीचे पदसिद्ध अध्यक्ष असतात. “जगातील इतर धर्मीयांना त्यांच्या प्रार्थनास्थळांचे व्यवस्थापन करण्याचा पूर्ण अधिकार असताना, बौद्धांनाच यापासून वंचित का ठेवले जात आहे?” असा सवाल आंदोलकांनी उपस्थित केला आहे.
आंदोलनाच्या प्रमुख मागण्या:
- BT Act १९४९ रद्द करणे: हा जुना कायदा रद्द करून नवीन व्यवस्थापन समिती स्थापन करावी, ज्यामध्ये सर्व सदस्य केवळ बौद्ध असावेत.
- घटनात्मक अधिकार: भारतीय संविधानाच्या कलम २५ आणि २६ नुसार मिळालेल्या धार्मिक स्वातंत्र्याच्या अधिकाराची अंमलबजावणी व्हावी.
- बौद्ध अध्यक्ष: समितीचे अध्यक्षपद कोणत्याही बिगर-बौद्ध सरकारी अधिकाऱ्याकडे न ठेवता ते वरिष्ठ बौद्ध भिक्खूकडे असावे.
बोधगया ते दिल्ली: संघर्षाचा प्रवास
गेल्या वर्षभरापासून हे आंदोलन सातत्याने पेटलेले आहे. १२ फेब्रुवारी २०२५ रोजी बोधगया येथून या आंदोलनाची ठिणगी पडली होती. त्यानंतर महाराष्ट्र, छत्तीसगड आणि कर्नाटकसह संपूर्ण देशात ‘धम्मध्वज यात्रा’ काढून जनजागृती करण्यात आली. आज या संघर्षाला एक वर्ष पूर्ण होत असल्याच्या निमित्ताने देशभरातील हजारो बौद्ध भिक्खू, विचारवंत आणि आंबेडकरवादी अनुयायी दिल्लीत दाखल झाले आहेत.
