इचलकरंजी महानगरपालिकेच्या ‘राधाकृष्ण’ पाणी योजनेविरोधात शिरोळ तालुक्यात जनआक्रोश! दानवाड पंचक्रोशीतील हजारो शेतकऱ्यांचे ‘आरपारच्या लढाई’चे रणशिंग; ऐतिहासिक कोपेश्वर मंदिरासह ६ जीवघेणे आघात अधोरेखित
विशेष बातमी प्रतिनिधी:
दत्तवाड / नवे दानवाड: (१४ जून २०२६)
इचलकरंजी महानगरपालिकेने जुने दानवाड हद्दीतील अत्यंत पवित्र व संवेदनशील अशा कृष्णा-दूधगंगा संगम क्षेत्रावर प्रस्तावित केलेल्या ‘राधाकृष्ण पाणी योजने’ विरोधात शिरोळ तालुक्यातील दानवाड पंचक्रोशीतून तीव्र आणि अभूतपूर्व जनसंघर्ष पेटला आहे. ही योजना म्हणजे या भागातील समृद्ध शेती, निसर्ग पर्यावरण, मानवी जीवन आणि प्राचीन ऐतिहासिक वारशासाठी ‘डेथ वॉरंट’ (मृत्यूचे फर्मान) ठरणार असल्याचा संतप्त आरोप करत, या अन्यायाविरोधात ‘राधाकृष्ण संगमभूमी जलआक्रोश समिती’ व समस्त ग्रामस्थांच्या वतीने नवे दानवाड येथील हनुमान मंदिर येथे एका वादळी आणि महत्त्वपूर्ण बैठकीचे आयोजन करण्यात आले होते.
या ऐतिहासिक बैठकीत शिरोळ तालुक्यातील हजारो शेतकरी, शेतमजूर, कष्टकरी, पशुपालक आणि विविध युवक मंडळांनी अभूतपूर्व एकजूट दाखवत, “जीव गेला तरी इचलकरंजीला हक्काच्या पात्रातून एक थेंबही पाणी नेऊ देणार नाही,” असा थेट इशारा देत प्रशासनाविरुद्ध आरपारच्या लढाईचे रणशिंग फुंकले आहे.
‘स्वतःची पंचगंगा काळीभोर करायची आणि आमच्या हक्कावर दरोडा टाकायचा?’ – नेत्यांचे रोकडे सवाल
बैठकीत बोलताना विविध शेतकरी संघटनांच्या नेत्यांनी आणि लोकप्रतिनिधींनी इचलकरंजी प्रशासकीय व राजकीय पातळीवरील स्वार्थी निर्णायकांवर कडाडून टीका केली.
”इचलकरंजी शहराने स्वतःच्या हद्दीतील जीवनदायिनी पंचगंगा नदी रासायनिक सांडपाणी, वस्त्रोद्योगाची घातक रसायने आणि प्रक्रिया न केलेले नागरी मैलापाणी सोडून पूर्णपणे काळीभोर व प्रदूषित करून ठेवली आहे. आता स्वतःची नदी मारायची आणि शुद्ध पाण्यासाठी शेजारच्या शिरोळ तालुक्याच्या हक्काच्या, पवित्र कृष्णा-दूधगंगा संगमाच्या पाण्यावर दरोडा टाकायचा, हा कुठला न्याय?” असा धारदार सवाल आंदोलकांनी उपस्थित केला.
ग्रामस्थांनी प्रशासनाला सुनावले की, इचलकरंजी महापालिकेने आधी स्वतःच्या पाणी पुरवठा व्यवस्थेला ‘वॉटर मीटरिंग’ लावावे, शहरातील ४० ते ५० टक्के होणारी पाण्याची गळती व अपव्यय थांबवावा, आणि वस्त्रोद्योगाच्या रासायनिक सांडपाण्याचा पुनर्वापर (Recycling) करणे बंधनकारक करावे. प्रशासनाने कोट्यवधी रुपये खर्च करून इतर तालुक्यांतून पाणी पळवण्याऐवजी इचलकरंजीची पंचगंगा नदीच प्रदूषणमुक्त करून तिथले पाणी शुद्ध करून वापरावे, अशी प्रमुख व आग्रही मागणी संपूर्ण पंचक्रोशीने लावून धरली.
शिरोळच्या पंचक्रोशीवर होणारे ६ जीवघेणे तांत्रिक व पर्यावरणीय आघात:
जलआक्रोश समितीच्या वतीने या पाणी उपसा योजनेमुळे दानवाड, जुने दानवाड, सैनिक टाकळी, टाकळीवाडी, राजापूरवाडी, खिद्रापूर आणि संपूर्ण परिसरावर होणारे ६ अत्यंत गंभीर आणि तांत्रिक धोके पुराव्यासह जाहीर केले:
- १. राजापूर बंधाऱ्यात प्रचंड पाणी कपात: महाराष्ट्र आणि कर्नाटकच्या सीमेवरील हजारो हेक्टर शेतीचा जीवनदाता असलेल्या राजापूर बंधाऱ्यात उन्हाळ्यात आधीच तीव्र पाणीटंचाई असते. इचलकरंजीने संगमावर अवाढव्य जॅकवेल बांधून २४ तास हाय-पॉवर पंपांद्वारे पाणी उपसा केल्यास संपूर्ण शिरोळ तालुक्यातील कृष्णाकाठ कोरडा पडेल आणि शेती उद्ध्वस्त होईल.
- २. ऐतिहासिक कोपेश्वर मंदिराच्या अस्तित्वाला धोका: द्रव गतीशास्त्राच्या (Hydrodynamics) नियमानुसार, पूरप्रवण नदीपात्रात अवाढव्य काँक्रिटचे जॅकवेल बांधल्यास पाण्याचा नैसर्गिक विसर्ग रोखला जाईल आणि पाण्याचा फुगवटा (Backwater) वाढेल. यामुळे पावसाळ्यात आधीच भयंकर रूप धारण करणारा महापूर आणखी ७ ते ८ फुटांनी वाढेल. परिणामी, खिद्रापूरच्या जगप्रसिद्ध, ऐतिहासिक कोपेश्वर मंदिराच्या पाषाण रचनेला आणि पायाला कायमची हानी पोहोचून हा जागतिक वारसा नष्ट होईल.
- ३. स्थानिक नळ पाणी योजना पूर्णपणे ठप्प होणार: उन्हाळ्यात दूधगंगा नदी आधीच वारंवार कोरडी पडते. त्यातच या सततच्या अवाढव्य उपशामुळे स्थानिक ग्रामपंचायतींच्या पिण्याच्या पाण्याच्या नळ योजना कायमच्या ठप्प होतील, नदीकाठच्या विहिरी आणि कूपनलिका (बोरवेल) आटतील.
- ४. मगरींचा सुळसुळाट व मानवी जिवाला थेट धोका: पाणी उपशामुळे नदी आटल्यास पात्रात प्रचंड दलदल निर्माण होईल, ज्यामुळे नदीतील मगरी थेट मानवी वस्त्या आणि शेतात घुसतील. नुकतेच १ डिसेंबर २०२५ रोजी दत्तवाड व सदलगा येथे मगरीच्या जीवघेण्या हल्ल्यात दोन वृद्ध शेतकऱ्यांना (लक्ष्मण कलगी व महादेव खुरे) आपला जीव गमवावा लागल्याची भीतीदायक आठवण करून देत ग्रामस्थांनी संताप व्यक्त केला.
- ५. जमिनीखालील प्राचीन ऐतिहासिक घाटाचा विध्वंस: नुकताच २५ फेब्रुवारी २०२६ रोजी जुने दानवाड संगम परिसरात जमिनीखाली अत्यंत भव्य, सुबक आणि प्राचीन दगडी घाट सापडला आहे. स्थानिक ग्रामस्थ या वारशाचे जतन करत असताना, इचलकरंजीच्या पाईपलाईन आणि जेसिबीच्या अवजड उत्खननामुळे हा प्राचीन वारसा कायमचा मातीआड होईल.
- ६. तीव्र आंतरराज्यीय पाणी संघर्ष: नदीच्या प्रवाहाची दिशा बदलल्याने महाराष्ट्रातील सुपीक जमिनी वाहून जातील, तसेच कर्नाटकातील लगतच्या चंदूर, कल्लोळ, एकसंबा गावांचे पाणी आटल्याने महाराष्ट्र-कर्नाटक राज्यांत तीव्र सामाजिक, राजकीय व कायदेशीर संघर्ष निर्माण होऊन कायदा-सुव्यवस्थेचा प्रश्न निर्माण होईल.
पंचक्रोशीतील प्रमुख नेत्यांची वज्रमूठ: आंदोलनाचा दिला इशारा
या वादळी बैठकीला दानवाड पंचक्रोशीतील लोकप्रतिनिधी, विविध सामाजिक संघटनांचे पदाधिकारी, आजी-माजी सरपंच आणि शेतकरी प्रचंड संख्येने उपस्थित होते.
यावेळी ज्येष्ठ नागरिक नाना अंबुपे, मुत्ताप्पा कांबळे, अॅड. सुरेश पाटील, राकेश जगदाळे (शिरोळ), आंदोलन अंकुशचे जिल्हाध्यक्ष दीपक पाटील, मिय्याखान मोकाशी (खिद्रापूर), युवा नेते उदय पाटील, बंडू चौगुले (दत्तवाड), अॅड. राहुलराज कांबळे ( नवे दानवाड ), शामराव पाटील (सैनिक टाकळी), भरमगोंडा पाटील, सज्जनसिंग राजपूत, तसेच नवे दानवाडचे लोकनियुक्त सरपंच सी. डी. पाटील, आणि माहिती संशोधक तथा सामाजिक नेते संतोष आठवले यांनी आपले अभ्यासपूर्ण मनोगत व्यक्त करून या योजनेला कडाडून विरोध दर्शवला व पुढील आंदोलनाची दिशा स्पष्ट केली.
याप्रसंगी उपस्थित प्रमुख मान्यवर:
या जनसभेला टाकळी वाडीचे माजी सरपंच तुकाराम चिगरे, नवे दानवाडचे माजी सरपंच बाबासाहेब पाटील, माजी सरपंच संजय धनगर, उपसरपंच प्रशांत कांबळे, भगतसिंग शिलेदार, जुने दानवाडचे माजी सरपंच सुकुमार पाटील, उत्तम कांबळे, दिनेश कांबळे, सैनिक टाकळीचे ज्ञानदेव बाबर पाटील, अॅड. युवराज घोरपडे (दत्तवाड), रणजित पाटील (शिवसेना), राहुल कांबळे, बाबासाहेब कुन्नुरे आदींसह परिसरातील शेकडो बागायतदार शेतकरी, मच्छीमार आणि ग्रामस्थ उपस्थित होते.
शेतकऱ्यांचा अंतिम इशारा…
बैठकीच्या शेवटी एकमुखाने ठराव मंजूर करण्यात आला की, प्रशासनाने जर बळजबरीने ही योजना लादण्याचा प्रयत्न केला, तर संपूर्ण शिरोळ तालुका रस्त्यावर उतरून तीव्र आंदोलन करेल.
“आम्ही इचलकरंजीकरांच्या पिण्याच्या पाण्याच्या विरोधात अजिबात नाही; पण आमचे अस्तित्व मिटवून, आमची सुपीक शेती वाळवून, आमच्या पिढ्या देशोधडीला लावून आणि आमचा इतिहास गाडून आम्ही हे पाणी कोणत्याही परिस्थितीत नेऊ देणार नाही!” > — समस्त ग्रामस्थ आणि शेतकरी बांधव, दानवाड पंचक्रोशी व राधाकृष्ण संगमभूमी जलआक्रोश समिती.
– (वृत्त संकलन व संपादन: संगर्षनायक मीडिया वृत्तसेवा)
