रत्नागिरी: (प्रतिनिधी) कोकणच्या भूमीत दुर्लक्षित राहिलेल्या, पण प्रचंड क्षमता असलेल्या ‘माणगा’ किंवा ‘बोरबेट’ बांबूला आता जागतिक बाजारपेठेत मानाचे स्थान मिळवून देण्याचा ध्यास श्री. पाटलोबा पाटील यांनी घेतला आहे. रत्नागिरी जिल्ह्याच्या स्थानिक अर्थव्यवस्थेला नवसंजीवनी देण्यासाठी त्यांनी बांबू उत्पादक शेतकऱ्यांचे संघटन करून, उत्पादनाच्या ‘मूल्यवर्धना’ (Value Addition) ची एक महत्त्वपूर्ण चळवळ उभी केली आहे.
उद्योजकतेकडे वाटचाल: कच्च्या मालाला मिळणार सोन्याचे मोल! 💰
रत्नागिरीतील अनेक शेतकरी पारंपरिकरित्या मानगा बांबूची लागवड करतात, परंतु विपणन (Marketing) प्रणाली आणि योग्य संघटनेअभावी त्यांना त्यांच्या कष्टाचे पुरेसे मोल मिळत नव्हते. श्री. पाटलोबा पाटील यांनी ही गरज ओळखून सौंदळ, कोळवण, खडी, तळवडे, पाचल यांसारख्या विविध ठिकाणी कार्यशाळा घेऊन शेतकऱ्यांना मार्गदर्शन करण्यास सुरुवात केली आहे.
श्री. पाटील यांचे मत: “मानगा बांबू हे कोकणच्या भूमीचे वरदान आहे. पण केवळ कच्चा बांबू विकण्याऐवजी, त्यावर प्रक्रिया करून विविध वस्तू बनवल्यास शेतकऱ्यांचे उत्पन्न कैकपटीने वाढू शकते. आमचा प्रयत्न याच ‘मूल्यवर्धना’ वर केंद्रित आहे.”
या चळवळीचा केंद्रबिंदू कच्च्या बांबूचे अंतिम उत्पादनांमध्ये रूपांतर करणे हा आहे. यासाठी प्रक्रिया युनिट्स (Processing Units) आणि लघु उद्योग (Small Scale Industries) स्थापन करण्याचे नियोजन आहे, जेणेकरून शेतकरी केवळ उत्पादक न राहता उद्योजक बनतील.
मूल्यवर्धनाचे सूत्र: बांबू आधारित उत्पादने आणि संधी 🎍
या महत्त्वपूर्ण चळवळीमध्ये खालील प्रमुख बाबींवर भर दिला जात आहे:
- बांबू हस्तकला: आकर्षक फर्निचर, शोभेच्या वस्तू आणि घरगुती वापराच्या वस्तू बनवणे.
- बांधकाम साहित्य: टिकाऊ आणि पर्यावरणपूरक बांबू आधारित बांधकाम साहित्य (Bamboo Based Construction Material) तयार करणे.
- कोळसा आणि ऊर्जा: बांबूचा वापर बायो-चार (Bio-char) आणि बायो-एनर्जी (Bio-energy) उत्पादनासाठी करणे.
- प्रशिक्षण: बांबू प्रक्रिया आणि मार्केटिंगचे प्रशिक्षण देऊन शेतकऱ्यांना उद्योजक बनवणे.
संघटन आणि आगामी उपक्रम: रोजगार निर्मितीची नवी आशा 🧑🌾
पाटलोबा पाटील यांच्या या प्रयत्नांमुळे ग्रामीण भागात मोठ्या प्रमाणावर नवीन रोजगाराची संधी (Employment Opportunities) निर्माण होणार आहे. प्रक्रिया उद्योगांमध्ये स्थानिक महिला आणि तरुणांना प्राधान्य मिळाल्यास, कोकणातील स्थलांतर (Migration) थांबण्यास मदत होईल, अशी आशा आहे.
जागतिक बांबू दिनानिमित्त आयोजित केलेल्या मेळाव्यास चांगला प्रतिसाद मिळाला.हा मेळावा राजापुर तालुका बांबू शेतकरी ग्रुप व महाराष्ट बांबू प्रमोशन फौडेशन मुंबई यांच्या संयुक्त विदमाने घेण्यात आला होता . या मेळाव्यासाठी सुहास मोरे, प्रतिक लाड, नागेश बने (कोळवणखडी), वासुदेव घाग (सौंदळ), अब्दुलगणी लांजेकर (ओझर), अतुल पवार (केळवली), प्रल्हाद नारकर (आडवली), पितांबरी उद्योग समूहाचे दिलीप जाधव आणि कुंजन साळवी यांनी विशेष योगदान दिले.- नियमित उपक्रम: दर महिन्याच्या १८ तारखेला विविध उपक्रम राबवले जाणार आहेत. नुकतेच, १८ ऑक्टोबर रोजी पितांबरी उद्योग समूहाच्या बांबू शेती व उद्योगास भेट देण्यात आली.
- भविष्यातील महत्त्वाकांक्षी पाऊल: या योजनेच्या पुढील टप्प्यात, १८ नोव्हेंबर २०२५ या दिवशी बांबू विक्रीसाठी विविध ठिकाणी बांबू डेपो सुरु करण्याचे महत्त्वाकांक्षी नियोजन आहे.
या चळवळीला अधिक बळ देण्यासाठी श्री. पाटील आणि त्यांच्या संघटनेने राज्य आणि केंद्र शासनाकडे ‘बांबू धोरणा’ (Bamboo Policy) अंतर्गत आर्थिक साहाय्य, तांत्रिक मार्गदर्शन आणि बाजारपेठ उपलब्ध करून देण्याची मागणी केली आहे. पाटलोबा पाटील यांची ही चळवळ रत्नागिरीतील मानगा बांबू उत्पादक शेतकऱ्यांसाठी निश्चितच एक नवी पहाट घेऊन येणारी ठरू शकते.
