‘पालकमंत्र्याच्या मानसपुत्रा’चा मुखवटा आणि खंडणीचा ‘गोरखधंदा’
कोल्हापूर जिल्ह्यातील अर्जुन रुपी महाविशालची गुन्हेगारी साम्राज्य
कोल्हापूर जिल्ह्याच्या राजकीय आणि सामाजिक पटलावर सध्या एका नव्या प्रकारच्या गुन्हेगारी प्रवृत्तीने आपले पाय घट्ट रोवले आहेत. पारंपारिक गुन्हेगारीमध्ये शारीरिक हिंसा आणि प्रत्यक्ष धमक्यांचे वर्चस्व असायचे, परंतु तंत्रज्ञानाच्या युगात ही गुन्हेगारी आता ‘डिजिटल’ स्वरूपात परावर्तित झाली आहे. इचलकरंजीसारख्या औद्योगिक केंद्रामध्ये ‘अर्जुन रुपी ‘महाविशाल’ फेम तथाकथित एक डोळ्याचा काडी पैलवान सातपुते याने पालकमंत्री यांच्या नावाचा आधार घेत जो खंडणीचा ‘गोरखधंदा’ सुरू केला आहे, तो केवळ एका व्यक्तीचा गुन्हा नसून तो संपूर्ण प्रशासकीय व्यवस्थेला बसलेला एक गंभीर ‘लकवा’ आहे. या अहवालात आपण या गुन्हेगारी सिंडिकेटची कार्यपद्धती, राजकीय छत्राचा वापर, डिजिटल माध्यमांद्वारे होणारी वसुली आणि प्रशासकीय शांततेमागील कारणांचे सविस्तर विश्लेषण करणार आहोत.
कोल्हापूर जिल्ह्यातील राजकीय गुन्हेगारीचे बदलते स्वरूप आणि इचलकरंजीचे केंद्र
इचलकरंजी हे शहर महाराष्ट्राचे ‘मँचेस्टर’ म्हणून ओळखले जाते. येथे मोठ्या प्रमाणावर कापड उद्योग, यंत्रमाग आणि त्याशी संबंधित पूरक व्यवसाय चालतात. या आर्थिक उलाढालीमुळे या शहरात नेहमीच गुन्हेगारी टोळ्यांचे आकर्षण राहिले आहे. मात्र, अलीकडच्या काळात येथे ‘व्हाईट कॉलर’ गुन्हेगारी आणि राजकीय छुप्या पाठिंब्याने चालणाऱ्या खंडणीखोरीने डोके वर काढले आहे. अर्जुनरुपी महाविशाल याने स्वतःला ‘पालकमंत्र्यांचा मानसपुत्र’ व आझाद बहुजन सामाजिक परिर्वतन संघटना अध्यक्ष म्हणून घोषित करून जो दहशतवाद माजवला आहे, तो या शहराच्या शांततेला लागलेली एक मोठी कीड आहे.
ठाकरे चौकातील एका भाड्याच्या खोलीतून चालणारे हे साम्राज्य आज जिल्ह्याच्या विविध शासकीय विभागांपर्यंत पोहोचले आहे. एकेकाळी शारीरिक शक्तीचा वापर करून खंडणी वसूल केली जात असे, पण आता केवळ एका फोन कॉलवर आणि ‘गुगल पे’ (Google Pay) किंवा ‘फोनपे’ (PhonePe) सारख्या माध्यमातून लाखो रुपये उकळले जात आहेत. ही ‘हायटेक’ गुन्हेगारी रोखण्यात स्थानिक पोलीस प्रशासन का अपयशी ठरत आहे, हा प्रश्न आता जनमानसात चर्चिला जात आहे.
| गुन्हेगारीचा घटक | पारंपारिक स्वरूप | महाविशालचा ‘डिजिटल’ गोरखधंदा |
|---|---|---|
| माध्यम | प्रत्यक्ष भेट, पत्रव्यवहार | व्हॉट्सॲप, फोन कॉल्स, सोशल मीडिया |
| ओळख | स्थानिक गुंड किंवा टोळी | पालकमंत्र्यांचा मानसपुत्र, संघटना अध्यक्ष |
| व्यवहार | रोख रक्कम, दागिने | फोनपे (PhonePe), गुगल पे (Google Pay) |
| कारण | संरक्षण (Protection Money) | सामाजिक कार्यक्रम, धार्मिक उत्सव, मदत कार्य |
| प्रभाव | स्थानिक नागरिक | वरिष्ठ शासकीय अधिकारी, मोठे ठेकेदार |
‘मानसपुत्र’ या संकल्पनेचा गैरवापर आणि राजकीय प्रतिमा मलीन करण्याचे कटकारस्थान
महाराष्ट्राच्या राजकारणात ‘मानसपुत्र’ ही संज्ञा अत्यंत जिव्हाळ्याची आणि विश्वासाची मानली जाते. एखादा नेता जेव्हा एखाद्या कार्यकर्त्यावर पुत्रवत प्रेम करतो, तेव्हा त्याला समाजात विशेष मान मिळतो. अर्जुन उर्फ महाविशाल याने याच संकल्पनेचा अत्यंत धूर्तपणे वापर केला आहे. पालकमंत्री साहेबांच्या नावाचा वापर करून त्याने शासकीय अधिकाऱ्यांच्या मनात एक प्रकारची ‘दहशत’ निर्माण केली आहे.
जेव्हा एखादा व्यक्ती स्वतःला ‘पालकमंत्र्यांचा मानसपुत्र’ म्हणवून घेतो, तेव्हा शासकीय अधिकारी त्याला विरोध करण्यास घाबरतात. कारण त्यांना वाटते की, जर या व्यक्तीच्या विरोधात तक्रार केली किंवा त्याचे काम ऐकले नाही, तर आपली बदली होईल किंवा आपल्याला प्रशासकीय त्रासाला सामोरे जावे लागेल. या ‘सायकॉलॉजिकल वॉरफेअर’चा (Psychological Warfare) वापर करून अर्जुन रुपी महाविशाल जिल्हा गौण खनिज अधिकारी, सार्वजनिक बांधकाम विभाग (PWD), जलसंपदा आणि महाराष्ट्र जीवन प्राधिकरण यांसारख्या महत्त्वाच्या विभागांमधील अधिकाऱ्यांना आपल्या तालावर नाचवण्यास सुरुवात केली आहे.
अर्जुन रुपी महाविशालची ही कृती केवळ खंडणीखोरीपुरती मर्यादित नसून ती पालकमंत्र्यांच्या प्रतिमेला देखील धक्का लावणारी आहे. एका बाजूला शासन पारदर्शक कारभाराच्या गप्पा मारत असताना, दुसरीकडे पालकमंत्र्यांच्या नावाने अशा प्रकारे लूट होत असेल, तर त्याचा फटका थेट राजकीय नेतृत्वाला बसतो. ‘आझाद बहुजन सामाजिक परिवर्तन संघटना’ आणि ‘कोल्हापूर-सातारा गादीचा शिवसेवक’ अशा मोठ्या नावांचा वापर करून त्याने आपल्या गुन्हेगारी कृत्यांना सामाजिक आणि राजकीय अधिष्ठान देण्याचा प्रयत्न केला आहे.
डिजिटल खंडणी: फोनपे आणि गुगल पे या माध्यमांचा शस्त्रासारखा वापर
या गुन्हेगारी प्रकरणातील सर्वात धक्कादायक बाब म्हणजे खंडणी वसुलीसाठी वापरले जाणारे तंत्रज्ञान. पूर्वी गुन्हेगारांना पकडणे सोपे असायचे कारण पैशांची देवाणघेवाण प्रत्यक्ष होत असे. मात्र, अर्जुन रुपी महाविशालने या प्रक्रियेचे पूर्णपणे ‘डिजिटलायझेशन’ केले आहे. तो दारूच्या नशेत एखाद्या बारमध्ये बसून आपल्या मोबाईलवरून अधिकाऱ्यांना धमकावतो आणि खंडणीची रक्कम थेट त्याच्या युपीआय (UPI) खात्यावर जमा करण्यास सांगतो.
या डिजिटल खंडणीखोरीचे काही वैशिष्ट्ये खालीलप्रमाणे आहेत:
- तात्काळ व्यवहार: फोनवरून धमकी दिल्यानंतर अवघ्या काही मिनिटांत पैसे खात्यात जमा होतात.
- पुरावा मिटवणे: अनेकदा छोटे व्यवहार असल्याने आणि ते ‘देणगी’ किंवा ‘मदत’ या नावाखाली घेतले जात असल्याने, त्यावर कायदेशीर कारवाई करणे कठीण जाते.
- संपर्कहीन गुन्हेगारी: गुन्हेगाराला प्रत्यक्ष समोर येण्याची गरज पडत नाही, ज्यामुळे त्याची शारीरिक ओळख पटवणे किंवा त्याला रंगेहाथ पकडणे कठीण होते.
तथापि, हे लक्षात घेतले पाहिजे की प्रत्येक डिजिटल व्यवहार हा एक मागा (Trail) सोडतो. ‘फोनपे’ विरुद्ध कर्नाटक राज्य यांसारख्या न्यायालयीन खटल्यांमध्ये हे स्पष्ट झाले आहे की, पोलीस तपासासाठी या कंपन्यांना डेटा देणे बंधनकारक आहे. कोल्हापूर पोलीस प्रशासन या डिजिटल पुराव्यांचा वापर करून अर्जुन रुपी महाविशालच्या मुसक्या का आवळत नाही, हा मोठा प्रश्न आहे.
| लक्ष्यित विभाग आणि अधिकारी | वसुलीचे कारण / निमित्त | खंडणीचा प्रकार |
|—|—|—|
| सार्वजनिक बांधकाम विभाग (PWD) | कामातील त्रुटी काढण्याची धमकी | डिजिटल (UPI) |
| जिल्हा परिषद (BDO व इतर) | तक्रार करण्याची भीती | मासिक ‘हप्ता’ |
| भूमी अभिलेख व सब-रजिस्ट्रार | दस्त नोंदणीत अडथळे | वैयक्तिक लाभ |
| खाजगी डॉक्टर व उद्योजक | संघटनात्मक दबाव | सामाजिक कार्यासाठी देणगी |
| भंगार व्यावसायिक | पोलीस तक्रारीची धमकी | साप्ताहिक वसुली |
धार्मिक आणि सामाजिक कार्यक्रमांचा मुखवटा: ‘गोरखधंद्या’चे उदात्तीकरण
अर्जुन रुपी महाविशालच्या कार्यपद्धतीचा सर्वात काळा पैलू म्हणजे तो खंडणी वसूल करण्यासाठी पवित्र अशा धार्मिक आणि सामाजिक सणांचा वापर करतो. कोल्हापूर जिल्हा हा श्रद्धेचा आणि संस्कृतीचा जिल्हा आहे. येथे बाळूमामाचा भंडारा, शिवजयंती, आंबेडकर जयंती यांसारखे उत्सव मोठ्या उत्साहात साजरे केले जातात. या उत्सवांच्या नावाखाली हा इसम अधिकाऱ्यांना आणि व्यावसायिकांना फोन करून मोठ्या रकमेची मागणी करतो.
या प्रक्रियेत वापरली जाणारी कारणे अत्यंत गोंडस असतात: - अपंग मुलांना सायकल वाटप: प्रत्यक्षात एकाही मुलाला सायकल दिली जात नाही, मात्र त्या नावाने लाखो रुपये जमा केले जातात.
- विधवा महिलांना किट वाटप: सामाजिक संवेदनशीलतेचा फायदा घेऊन ही वसुली केली जाते.
- हिंदुराष्ट्र जागृती मोर्चा: धार्मिक भावना भडकवून किंवा त्या नावाने दबाव निर्माण करून पैसे उकळले जातात.
जेव्हा एखादा अधिकारी किंवा उद्योजक पैसे देण्यास नकार देतो, तेव्हा त्याच्यावर ‘धर्माचा विरोधक’ किंवा ‘समाजाचा शत्रू’ असा शिक्का मारण्याची धमकी दिली जाते. अशा प्रकारे, सामाजिक कार्याचा केवळ एक मुखवटा (Mask) म्हणून वापर केला जातो, ज्याच्या मागे केवळ स्वतःचा खिसा भरण्याचा आणि दारूची नशा भागवण्याचा उद्देश असतो.
‘विस्तवातील इंगुळ’ आणि शारीरिक दहशतीचा खेळ
अर्जुन रुपी महाविशाल स्वतःला ‘विस्तवातील इंगुळ’ (अत्यंत रागीट आणि धोकादायक व्यक्ती) म्हणवून घेतो. दारूच्या नशेत स्वतःचा एक डोळा गमावलेला हा इसम चोवीस तास नशेच्या धुंदीत असतो, असे बोलले जाते. त्याची शारीरिक प्रकृती जरी ‘काडी पैलवान’ सारखी असली, तरी त्याच्या मागे त्याने पसरवलेली अफवा की तो ‘पालकमंत्र्यांचा मानसपुत्र’ आहे, हीच त्याची खरी ताकद आहे.
अनेकदा बारमध्ये बसून टेबलवरच त्याचे खंडणीचे सत्र सुरू होते. समोरच्या व्यक्तीला अश्लील शिवीगाळ करणे, त्याला कामात अडथळे आणण्याची धमकी देणे आणि प्रसंगी शारीरिक हल्ल्याची भीती दाखवणे ही त्याची नित्याची पद्धत आहे. इचलकरंजीमधील गुन्हेगारीचा इतिहास पाहता, अशा प्रवृत्तींना वेळीच आवर घातला नाही, तर त्याचे रूपांतर मोठ्या टोळीयुद्धात होऊ शकते. ओमकार कांबळे नावाच्या गुन्हेगारावर झालेला गोळीबार ही इचलकरंजीतील गुन्हेगारीच्या संघर्षाची एक छोटी झलक आहे. जर महाविशालसारख्या प्रवृत्तींना पाठबळ मिळत राहिले, तर उद्या सर्वसामान्य जनतेचे जगणे कठीण होईल.
प्रशासकीय यंत्रणेला ‘लकवा’ मारलाय का?
कोल्हापूर जिल्ह्यातील पोलीस प्रशासन, गुन्हे अन्वेषण विभाग (LCB) आणि जिल्हा प्रशासन या सर्व प्रकरणाकडे डोळेझाक का करत आहे? हा प्रश्न आता गंभीर झाला आहे. जिल्हा गौण खनिज अधिकारी, सार्वजनिक बांधकाम विभागाचे कार्यकारी अभियंता, उप अभियंता आणि शाखा अभियंता यांसारखे जबाबदार अधिकारी एका ‘भुरट्या’ खंडणीखोराच्या धमकीला का बळी पडत आहेत?
याचे मुख्य कारण म्हणजे राजकीय दबाव. पालकमंत्र्यांचे नाव घेतल्यामुळे पोलीस अधिकारी कारवाई करण्यास कचरतात. त्यांना भीती असते की जर आपण या ‘मानसपुत्रा’वर हात टाकला, तर आपली बदली अडकली जाईल किंवा मंत्र्यांची नाराजी ओढवून घेतली जाईल. . ज्यांनी गुन्हेगारांवर वचक बसवायला हवा, तेच आज शांत बसून हा खेळ पाहत आहेत. ‘अंधेर नगरी चौपट राजा’ अशी स्थिती सध्या जिल्ह्याच्या काही भागात निर्माण झाली आहे.
उद्योजक आणि ठेकेदारांची हतबलता
इचलकरंजी आणि कोल्हापूर परिसरातील उद्योजक आधीच आर्थिक मंदी आणि विविध समस्यांशी झुंजत आहेत. त्यातच अशा प्रकारच्या ‘डिजिटल खंडणीखोरांनी’ त्यांचा छळ सुरू केला आहे. सरकारी कामांचे ठेकेदार विशेषतः या महाविशालच्या रडारवर असतात. एखाद्या कामात तक्रार करून ते काम थांबवण्याची धमकी दिली की, ठेकेदार सेटलमेंट म्हणून ऑनलाईन पैसे ट्रान्सफर करतो.
नवउद्योजक जे नुकतेच आपला व्यवसाय सुरू करत आहेत, त्यांनाही कोल्हापुर सातारा गादीचा सेवक नावाखाली धमकावले जाते. भंगार व्यावसायिकांपासून ते खाजगी डॉक्टरांपर्यंत कोणालाही यातून सोडले जात नाही. जर जिल्ह्यातील बुद्धिजीवी आणि व्यावसायिक वर्ग अशा प्रकारे दहशतीखाली वावरत असेल, तर जिल्ह्याचा विकास खुंटण्यास वेळ लागणार नाही.
कायदेशीर पेच आणि डिजिटल पुराव्यांचे महत्त्व
डिजिटल खंडणीच्या प्रकरणांमध्ये पुरावे गोळा करणे हे पोलिसांसाठी आव्हान असते, पण ते अशक्य नसते. गुगल पे आणि फोनपे वरील प्रत्येक व्यवहाराचा एक ट्रान्झॅक्शन आयडी (Transaction ID) असतो. हा आयडी कोणत्या बँक खात्याशी जोडला आहे आणि तो मोबाईल क्रमांक कोणाच्या नावावर आहे, याची माहिती सायबर सेल सहज मिळवू शकतो.
या प्रकरणात कारवाई करण्यासाठी खालील पावले उचलणे आवश्यक आहे: - बँक खात्यांची चौकशी: अर्जुनरुपी महाविशाल आणि त्याच्याशी संबंधित व्यक्तींच्या बँक खात्यांमधील मागील सहा महिन्यांच्या व्यवहारांची तपासणी करणे.
- मोबाईल लोकेशन आणि कॉल रेकॉर्ड्स: ज्या वेळी धमक्या दिल्या गेल्या, त्या वेळी तो कोणत्या बारमध्ये किंवा ठिकाणी होता, याचे तांत्रिक विश्लेषण करणे.
- पीडित अधिकाऱ्यांचे जबाब: ज्या अधिकाऱ्यांनी पैसे ट्रान्सफर केले आहेत, त्यांचे गोपनीय जबाब नोंदवून घेणे.
| कायदा / कलम | गुन्ह्याचे स्वरूप | संभाव्य शिक्षा |
|—|—|—|
| कलम ३८४ (IPC) | खंडणी वसूल करणे | ३ वर्षांपर्यंत कारावास किंवा दंड |
| कलम ५०६ (IPC) | गुन्हेगारी धमकी देणे | २ वर्षांपर्यंत कारावास |
| कलम ६६डी (IT Act) | संगणकीय माध्यमाद्वारे तोतयागिरी करून फसवणूक | ३ वर्षांपर्यंत कारावास व दंड |
| कलम १७० (IPC) | लोकसेवकाचे तोतयागिरी करणे (मंत्र्यांचा प्रतिनिधी म्हणून) | २ वर्षांपर्यंत कारावास |
पालकमंत्र्यांची भूमिका आणि सामाजिक जबाबदारी
पालकमंत्री यांनी या प्रकरणाची गांभीर्याने दखल घेणे आवश्यक आहे. जर कोणी त्यांच्या नावाचा गैरवापर करत असेल, तर त्यांनी स्वतःहून पुढे येऊन अशा प्रवृत्तींना आळा घालण्यासाठी पोलिसांना निर्देश दिले पाहिजेत. राजकारणात आपली प्रतिमा जपण्यासाठी अशा ‘भस्मासुरांना’ वेळीच नष्ट करणे गरजेचे असते. अन्यथा, या गुन्हेगारांची कृत्ये ही पालकमंत्र्यांच्या खात्यात जमा होतात आणि आगामी निवडणुकांमध्ये किंवा सामाजिक जीवनात त्याचा मोठा तोटा सहन करावा लागतो.
लोकशाहीमध्ये कोणत्याही संघटनेला किंवा व्यक्तीला कायद्याच्या वर स्थान नाही. ‘आझाद बहुजन सामाजिक परिवर्तन संघटना’ फर्जी संघटनेच्या नावाखाली चालणारा हा वसुलीचा बाजार आहे
कार्यवाहीची अपेक्षा
कोल्हापूर जिल्ह्याची ओळख ही ‘पुरोगामी’ आणि ‘न्यायप्रिय’ जिल्हा म्हणून आहे. राजर्षी शाहू महाराजांच्या या भूमीत अशा प्रकारे खंडणीखोरीचा नंगा नाच चालणे ही अत्यंत खेदजनक बाब आहे. अर्जुन रुपी महाविशाल हा केवळ एक हिमनगाचे टोक (Tip of the iceberg) असू शकतो. त्याच्या मागे किती इंगळे आहेत याचा शोध घेणे आवश्यक आहे.
प्रशासकीय अधिकाऱ्यांनी देखील आपल्या भीतीवर विजय मिळवून अशा धमक्यांना भीक न घालता कायदेशीर तक्रारी दाखल केल्या पाहिजेत. जोपर्यंत तक्रार होत नाही, तोपर्यंत पोलीस कारवाई करण्यास असमर्थ असतात. मात्र, सध्याची परिस्थिती पाहता पोलिसांनी सुओ-मोटो (Suo-Motu) कारवाई करून या डिजिटल गुन्हेगाराला गजाआड करणे हीच काळाची गरज आहे.
इचलकरंजीच्या Thackeray चौकातील त्या भाड्याच्या घरातून सुरू झालेला हा गुन्हेगारीचा प्रवास आता तुरुंगाच्या कोठडीपर्यंत पोहोचण्याची वेळ आली आहे. जनतेला आता प्रतीक्षा आहे ती केवळ पोलिसांच्या धडक कारवाईची आणि पालकमंत्र्यांच्या स्पष्ट भूमिकेची.
अहवालाचे मुख्य निष्कर्ष: - अर्जुन रुपी महाविशाल याने ‘डिजिटल खंडणी’चा नवा प्रकार कोल्हापुरात रूढ केला आहे.
- पालकमंत्र्यांच्या नावाचा वापर हा या गुन्हेगारीचा सर्वात मोठा ‘ढाल’ आहे.
- शासकीय विभागांमध्ये भीतीचे वातावरण असून, पारदर्शक कारभाराला खीळ बसत आहे.
- सामाजिक आणि धार्मिक सणांचे व्यापारीकरण आणि गुन्हेगारीकरण ही चिंतेची बाब आहे.
- पोलीस प्रशासनाची निष्क्रियता ही या गुन्हेगाराचे मनोबल वाढवणारी ठरत आहे.
या अहवालाच्या माध्यमातून प्रशासनाचे डोळे उघडतील आणि कोल्हापूर जिल्हा अशा भुरट्या खंडणीखोरांच्या विळख्यातून मुक्त होईल, अशी अपेक्षा आहे.
