जुना लढवय्या हरपला: पॅंथर पांडुरंग विठ्ठल कवाळे यांना पॅंथर सॅल्युट!

🕊️ जुना लढवय्या हरपला: पॅंथर पांडुरंग विठ्ठल कवाळे यांना पॅंथर सॅल्युट!

लेखक : प्रशांत चांदणे
पॅंथर पांडुरंग विठ्ठल कवाळे यांच्या निधनाने दलित, वंचित, कष्टकरी आणि कामगारांच्या न्याय-हक्कांसाठी १९७० च्या दशकापासून लढणारा एक जुना आणि सच्चा लढवय्या कार्यकर्ता काळाच्या पडद्याआड गेला आहे. त्यांच्या एक्झिटने दलित चळवळीतील एका लढवय्या पर्वाचा शेवट झाला आहे.
🔥 दलित पँथर चळवळीतील ज्वलंत सहभाग (१९७३-१९८१)
पांडुरंग कवाळे यांचा सक्रिय सहभाग १९७० च्या दशकात सुरू झाला. हा काळ महाराष्ट्रात दलित चळवळीसाठी अत्यंत महत्त्वाचा होता. राजा ढाले आणि नामदेव ढसाळ यांच्या नेतृत्वात दलित पँथर चळवळ दलितांवरील अन्याय-अत्याचारांविरुद्ध महाराष्ट्रभर एक मोठी वैचारिक आग पेटवत होती. याच पार्श्वभूमीवर, राजारामपुरी मातंग वसाहतीत गो. ह. चांदणे (गुरुजी) यांच्या मार्गदर्शनाखाली मांग समाजाने या दलित चळवळीत सक्रिय सहभाग घेतला.
या चळवळीतूनच पांडुरंग कवाळे यांची वैचारिक जडणघडण झाली. ते या लढ्याचे एक प्रमुख शिलेदार आणि कट्टर आंबेडकरवादी म्हणून ओळखले जात होते. त्यांचा लढवय्या सहभाग चळवळीसाठी प्रेरणादायी ठरला.
✊ नामांतर लढाईचे आणि आंदोलनांचे ‘सोल्जर’
दलित पँथर पांडुरंग कवाळे यांनी केवळ वैचारिक भूमिका घेऊन न थांबता, प्रत्यक्ष कृतीत सहभाग घेतला. नामांतर लढाई असो, वा दलितांवरील अत्याचारांविरुद्धची अनेक मोर्चे आणि आंदोलने, त्यांनी प्रत्येक लढ्यात ताकदीने सहभाग घेतला. त्यांनी अन्याय-अत्याचारांविरुद्ध लढणारे चळवळीचे एक सच्चे ‘सोल्जर’ म्हणून आपली भूमिका निभावली. त्यांचा संघर्ष कोणत्याही परिस्थितीत माघार न घेणारा होता.
🤝 सामाजिक उठावाची पहिली मशाल: अण्णा भाऊ साठे प्रतिष्ठान
पांडुरंग कवाळे यांच्या सामाजिक कार्याची मुळे १९६९ पासूनची आहेत. या वर्षी राजारामपुरी मातंग वसाहतीत अण्णा भाऊ साठे प्रतिष्ठान ही सामाजिक उठाव करणारी पहिली संघटना स्थापन झाली. समाजाच्या विकासासाठी डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी दाखवलेल्या दिशेनुसार अहोरात्र प्रयत्न करणाऱ्या तरुणांच्या फळीत ते अग्रस्थानी होते.
🛐 त्याग आणि ‘गुलामीला लाथ’ हे ब्रीद
अंधश्रद्धा निर्मूलन आणि गुलामीला लाथ मारणे हे पांडुरंग कवाळे यांच्या कार्याचे आणि जीवनाचे ब्रीद होते. समाजासाठी लढताना त्यांनी आपले अख्खे तारुण्य खर्ची घातले. कमवत्या वयातही त्यांनी कुटुंबाकडे दूर्लक्ष केले, पण समाजाच्या हिताला सर्वोच्च प्राधान्य दिले. हा त्यांचा निस्वार्थ त्यागच त्यांच्या समाजसेवेची साक्ष देतो.
पॅंथर पांडुरंग विठ्ठल कवाळे यांच्या निधनाने दलित चळवळीतील एका तळमळीच्या नेत्याला समाज मुकला आहे. त्यांचा लढाऊ वारसा आणि समर्पण पुढील पिढ्यांना निश्चितच प्रेरणा देत राहील.
पॅंथर सॅल्युट!