कर्मवीर दादासाहेब गायकवाड: शोषितांच्या लढ्याचा बुलंद आवाज
भारतीय समाजपरिवर्तनाच्या चळवळीत डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांच्या खांद्याला खांदा लावून लढणारे एक उत्तुंग व्यक्तिमत्व म्हणजे अमृतराव ऊर्फ दादासाहेब गायकवाड. आज त्यांचा स्मृती दिन. ज्या काळात अस्पृश्यता आणि विषमतेचे चटके सोसावे लागत होते, अशा काळात दादासाहेबांनी आपले संपूर्ण आयुष्य पददलित, कष्टकरी आणि भूमिहीनांच्या हक्कासाठी अर्पण केले.
१. आंबेडकरी चळवळीतील निष्ठावान सेनापती
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांचा दादासाहेबांवर गाढा विश्वास होता. नाशिकचा ऐतिहासिक काळाराम मंदिर सत्याग्रह असो किंवा येवला येथील धर्मांतराची घोषणा, प्रत्येक महत्त्वाच्या वळणावर दादासाहेब बाबासाहेबांच्या पाठीशी खंबीरपणे उभे राहिले. त्यांच्या संघटन कौशल्यामुळेच नाशिक परिसरातील चळवळ खऱ्या अर्थाने व्यापक झाली.
२. भूमिहीनांचा तारणहार
दादासाहेब गायकवाड यांनी ओळखले होते की, जोपर्यंत दलितांकडे स्वतःची जमीन नसेल, तोपर्यंत त्यांची आर्थिक गुलामगिरी संपणार नाही. त्यांनी ‘कसणार त्याची जमीन’ हा नारा दिला.
- १९५०-६० च्या दशकात त्यांनी भूमिहीनांसाठी प्रचंड मोठे सत्याग्रह केले.
- हजारो एकर पडीक जमीन गरिबांच्या नावावर करण्यात त्यांचा सिंहाचा वाटा होता.
- त्यांच्या या कार्यामुळेच त्यांना ‘कर्मवीर’ ही पदवी देऊन गौरवण्यात आले.
३. संसदीय कारकीर्द आणि ध्येयवाद
दादासाहेब गायकवाड यांनी विधानसभा आणि राज्यसभा या दोन्ही सभागृहात लोकप्रतिनिधी म्हणून काम केले. संसदेत असताना त्यांनी केवळ दलितांचेच नाही, तर शेतकरी आणि कामगारांचे प्रश्नही पोटतिडकीने मांडले. रिपब्लिकन पार्टी ऑफ इंडियाच्या (RPI) माध्यमातून त्यांनी आंबेडकरी विचारांना राजकीय ताकद मिळवून दिली.
४. साधी राहणी, उच्च विचारसरणी
एवढे मोठे पद आणि प्रतिष्ठा मिळूनही दादासाहेबांचे राहणीमान अत्यंत साधे होते. ते खऱ्या अर्थाने जनसामान्यांचे नेते होते. कार्यकर्त्यांच्या हाकेला धावून जाणारा आणि सामान्यांच्या सुख-दुखात सहभागी होणारा असा हा ‘दादा’ आजही सर्वांच्या स्मरणात आहे.
“शिक्षण, संघटन आणि संघर्षाचा मंत्र जनसामान्यांपर्यंत पोहोचवून ज्यांनी गुलामगिरीच्या बेड्या तोडल्या, कर्मवीर दादासाहेब गायकवाड यांना विनम्र अभिवादन!”
